Yılın başında portföyünüz yüz bin liraydı, sonunda yüz otuz bin. Yüzde otuz kazandınız mı? Yıl içinde hiç para yatırmadıysanız evet. Yatırdıysanız bu sayı size hiçbir şey söylemiyor.
Bakiye farkının ölçtüğü şey
En yaygın hesap en yanıltıcı olanı: dönem sonu bakiyesinden dönem başı bakiyesini çıkarmak.
Yıl içinde yirmi bin lira yatırdıysanız, otuz bin liralık artışın yirmi bini sizin cebinizden geldi. Portföyün ürettiği getiri on bin lira ve bu da başlangıç sermayesine göre yüzde on değil, çünkü yatırılan para yılın tamamı boyunca çalışmadı.
Sorun yalnızca bir düzeltme değil. Düzenli para yatıran biri, portföyü hiç kazanmasa bile bakiyesinin sürekli arttığını görüyor ve bu görüntü bir performans hissi üretiyor.
İki farklı soru, iki farklı ölçü
Getiriyi doğru ölçmenin iki standart yolu var ve ikisi farklı soruları cevaplıyor.
Zaman ağırlıklı getiri, portföyün kendi performansını ölçüyor. Para giriş çıkışının etkisi dışarıda bırakılıyor. Cevapladığı soru şu: bu strateji, ne zaman ne kadar para koyduğumdan bağımsız olarak nasıl çalıştı?
Para ağırlıklı getiri, sizin performansınızı ölçüyor. Ne zaman para koyduğunuz sonuca dahil ediliyor. Cevapladığı soru: benim paramın gerçek getirisi ne oldu?
İkisi aynı portföyde çok farklı çıkabiliyor. Düşüşün dibinde para ekleyen biri, para ağırlıklı ölçüde daha iyi görünüyor; tepede ekleyen daha kötü. Portföyün kendisi ise ikisinde de aynı.
Zaman ağırlıklı getiri nasıl hesaplanıyor
Yöntem, her para giriş çıkışında dönemi kesmeye dayanıyor.
Her alt dönem için getiri ayrı hesaplanıyor: o dönemin sonundaki değer, bölü başındaki değer. Sonra bu dönem getirileri birbiriyle çarpılıyor. Yatırdığınız para dönemin başlangıç değerine ekleniyor ve o günün getirisine karışmıyor.
Somut olarak: yılın ilk yarısında portföy yüz binden yüz on bine çıktı, yüzde on. Tam ortada yirmi bin yatırdınız, bakiye yüz otuz bin oldu. İkinci yarıda yüz otuz binden yüz otuz dokuz bine çıktı, yaklaşık yüzde yedi. Yıllık zaman ağırlıklı getiri, 1,10 çarpı 1,07, yaklaşık yüzde on yedi.
Aynı portföyde ham bakiye farkı yüzde otuz dokuz, yatırılan parayı düşen basit hesap ise yüzde on dokuz gösteriyor. İkisi de portföyün performansı değil.
Hangisine bakmalı
İkisine de, ama farklı amaçlarla.
Bir stratejiyi ya da botu değerlendirirken zaman ağırlıklı getiri doğru ölçü. Karşılaştırma yaparken de bu geçerli: bir endeksle ya da başka bir stratejiyle kıyaslamak ancak para akışı arındırıldığında anlamlı oluyor.
Kendi kararlarınızı değerlendirirken para ağırlıklı getiri daha dürüst bir ayna. İkisi arasındaki fark, zamanlama kararlarınızın size ne kazandırdığını ya da neye mal olduğunu gösteriyor ve bu fark çoğu kişide beklediğinden büyük çıkıyor.
Ölçmenin ön koşulu kayıt
Bu hesapların hiçbiri, para giriş çıkışlarının tarihleri ve tutarları kayıtlı değilse yapılamıyor.
Portföyü birden fazla borsada ya da hesapta tutuyorsanız bu kayıt kendiliğinden oluşmuyor. Bir borsadan diğerine yaptığınız transfer, tek tek bakıldığında birinde çıkış diğerinde giriş görünüyor; portföy düzeyinde ise ne giriş ne çıkış. Bu ayrımı yapmayan bir kayıt, iki tarafta da yanlış getiri üretiyor.
Tutulması gereken en küçük kayıt üç sütun: tarih, tutar ve bunun dış bir giriş çıkış mı yoksa iç transfer mi olduğu. Üçüncü sütun olmadan geri kalan hesapların hepsi tahmin.
